καθέδρα ()
kathédra
rzeczownik, rodzaj żeński (1.1) siedzisko, siedzenie, krzesło, ława; także legowisko zwierzęcia oraz, w terminologii żeglarskiej, ławka wioślarskaHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „καθέδρα”, Logeion, University of Chicago (1.2) anatomia: pośladki, siedzenie (1.3) architektura: podstawa kolumny (1.4) siedzenie, pozycja siedząca (1.5) bezczynność, bezczynny postój (1.6) posiedzenie, sesja (1.7) krzesło nauczyciela, katedra profesorska (1.8) późne: tron cesarski
(1.1-8) rzeczownik regularny rodzaju żeńskiego; I deklinacja, wzorzec rzeczowników rodzaju żeńskiego na -α, -ας; ponieważ przed końcowym -α stoi ρ, -α zachowuje się w całej liczbie pojedynczej: lp. καθέδρα, lp. καθέδρας, lp. καθέδρᾳ, lp. καθέδραν, lp. καθέδραHerbert Weir Smyth, A Greek Grammar for Colleges, §§ 211–218
(1.1) καὶ καθέδρα μάλα ἡδεῖα καὶ εὔκαιρος ἐπὶ ψυχροῦ τοῦ λίθου → i siedzisko bardzo przyjemne i dogodne na chłodnym kamieniuLukian, Anacharsis 18, Wikiźródła (1.1) καὶ τὰς τραπέζας τῶν κολλυβιστῶν κατέστρεψεν καὶ τὰς καθέδρας τῶν πωλούντων τὰς περιστεράς → i przewrócił stoły wekslarzy oraz siedziska tych, którzy sprzedawali gołębieEwangelia według Mateusza 21,12, The Online Greek Bible (1.1) ἐπὶ τὰς καθέδρας τοῦ λαγῶ → ku legowiskom zającaKsenofont, Κυνηγετικός 4,4, wyd. E.C. Marchant, Xenophontis opera omnia, t. V, Bibliotheca Augustana (1.1) καὶ ἐπὶ καθέδραν λοιμῶν οὐκ ἐκάθισεν → i nie usiadł na siedzisku ludzi występnychAlfred Rahlfs (red.), Septuaginta, Ps 1,1, Wikiźródła (1.1) ὑψωσάτωσαν αὐτὸν ἐν ἐκκλησίᾳ λαοῦ καὶ ἐν καθέδρᾳ πρεσβυτέρων αἰνεσάτωσαν αὐτόν → Niech wywyższają go w zgromadzeniu ludu i niech chwalą go na siedzisku starszychAlfred Rahlfs (red.), Septuaginta, Ps 106(107),32, Wikiźródła (1.1) καὶ ἐκάθισεν ὁ βασιλεὺς ἐπὶ τὴν καθέδραν αὐτοῦ → i król usiadł na swoim siedziskuAlfred Rahlfs (red.), Septuaginta, 1 Sm 20,25, Wikiźródła (1.4) ἔτι δὲ καὶ ἡ ἀνάκλισις καὶ ἡ στάσις καὶ ἡ καθέδρα θέσεις τινές → ponadto leżenie, stanie i siedzenie są pewnymi pozycjamiArystoteles, Kategorie 6b11, Wikiźródła (1.4) Διὰ τί ἡ καθέδρα τοὺς μὲν παχύνει τῶν ἀνθρώπων, τοὺς δὲ ἰσχναίνει → dlaczego siedzenie jednych ludzi tuczy, innych zaś wyszczuplaAristotelis Quae Feruntur Problemata Physica 6,1 (885b), Humanitext (1.4) σὺ ἔγνως τὴν καθέδραν μου καὶ τὴν ἔγερσίν μου → Ty poznałeś moje siedzenie i moje wstawanieAlfred Rahlfs (red.), Septuaginta, Ps 138(139),2, Wikiźródła (1.4) καὶ τὴν καθέδραν σου καὶ τὴν ἔξοδόν σου καὶ τὴν εἴσοδόν σου ἔγνων → i poznałem twoje siedzenie, i twoje wyjście, i twoje wejścieAlfred Rahlfs (red.), Septuaginta, 2 Krl 19,27, Wikiźródła (1.5) ἐν τοιαύτῃ μὲν ὀργῇ ὁ στρατὸς τὸν Ἀρχίδαμον ἐν τῇ καθέδρᾳ εἶχεν → wojsko żywiło do Archidamosa taki gniew z powodu tego bezczynnego postojuTukidydes, Wojna peloponeska 2,18,5, Scaife Viewer (1.5) καθέδρα καὶ σχολή γενομένη χρόνιος → bezczynne siedzenie i bezczynność stały się długotrwałePlutarch, Camillus 28,2, Wikiźródła (1.7) Ἐπὶ τῆς Μωϋσέως καθέδρας ἐκάθισαν οἱ γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι → na katedrze Mojżesza zasiedli uczeni w Piśmie i faryzeuszeEwangelia według Mateusza 23,2, The Online Greek Bible (1.7) Νικαγόρας, ὁ τῶν ἱερῶν κῆρυξ καὶ ἐπὶ τῆς καθέδρας σοφιστής → Nikagoras, herold świętych obrzędów i profesor na katedrzeI.Eleusis 650, inskrypcja z Eleusis, ok. 250 r. n.e., PHI Greek Inscriptions
(1.1) καθέδραν λοιμῶν → siedzisko ludzi występnych (1.1) καθέδρᾳ πρεσβυτέρων → siedzisko starszych (1.1) καθέδρας τοῦ λαγῶ → legowiska zającaKsenofont, Κυνηγετικός 4,4, Bibliotheca Augustana (1.7) Μωϋσέως καθέδρας → katedry MojżeszaEwangelia według Mateusza 23,2, The Online Greek Bible (1.7) ἐπί τῆς καθέδρας σοφιστής → profesor na katedrzeI.Eleusis 650, PHI Greek Inscriptions
(1.1) ἕδραStefan z Bizancjum, Ethnica, E261.6: „Ἕδρα, ἡ καθέδρα”, ToposText
καθέδριος, καθέδριονAnatole Bailly, Dictionnaire grec-français oraz Henry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „καθέδριος”, Classical Language Dictionary, Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften, πρωτοκαθεδρίαAnatole Bailly, Dictionnaire grec-français oraz Henry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „πρωτοκαθεδρία”, Classical Language Dictionary, Berlin-Brandenburgische Akademie der Wissenschaften
(1.5) ἐν τῇ καθέδρᾳ → w bezczynności, podczas bezczynnego postojuTukidydes, Wojna peloponeska 2,18,5, Scaife Viewer
od κατά + ἕδρα
(1.1) LSJ poświadcza specjalistyczne użycie καθέδρα na określenie siedziska wioślarza u Polibiusza, Dzieje 1,21,2. (1.2) znaczenie anatomiczne jest poświadczone m.in. w Corpus Hippocraticum, De internis affectionibus 47, oraz u Polluksa 2,184. (1.3) znaczenie architektoniczne „podstawa kolumny” jest poświadczone u Strabona 17,1,46. (1.6) znaczenie „posiedzenie, sesja” jest poświadczone u Lukiana, Zeus tragiczny 11. (1.7) użycie w znaczeniu katedry nauczyciela jest poświadczone w Ewangelii według Mateusza 23,2, natomiast użycie odnoszące się do katedry profesora znajduje się w inskrypcji z Eleusis, I.Eleusis 650I.Eleusis 650, PHI Greek Inscriptions. (1.8) LSJ poświadcza późne użycie καθέδρα w odniesieniu do tronu cesarskiego oraz wyrażenie odnoszące się do przedstawiciela cesarza.