ἄρχων ()
árkhōn
rzeczownik, rodzaj męski (1.1) władca, rządzący, zwierzchnik, dowódca, naczelnikHenry George Liddell, Robert Scott, Henry Stuart Jones, A Greek-English Lexicon, hasło „ἄρχων”, Scaife ATLAS (1.2) archont; naczelny urzędnik państwa miejskiego, zwłaszcza w Atenach; także archont eponimiczny (1.3) urzędnik, zwierzchnik, przełożony, namiestnik, zarządca, przewodniczący
(1.1-3) ἄρχων, -οντος, ὁ; rzeczownik III deklinacji o temacie ἀρχοντ-, będący substantywizowanym imiesłowem czasu teraźniejszego strony czynnej czasownika ἄρχω.Wilfred E. Major, Michael Laughy, Ancient Greek for Everyone, „Present Active Participles: Thematic Verbs”, §§ 37.7–37.9, Dickinson College Commentaries {| class="wikitable" ! przypadek ! ! liczba podwójna ! |- ! | ἄρχων | ἄρχοντε | ἄρχοντες |- ! | ἄρχοντος | ἀρχόντοιν | ἀρχόντων |- ! | ἄρχοντι | ἀρχόντοιν | ἄρχουσι(ν) |- ! | ἄρχοντα | ἄρχοντε | ἄρχοντας |- ! | ἄρχον | ἄρχοντε | ἄρχοντες
(1.1) πολυάνδρου δʼ Ἀσίας θούριος ἄρχων → wojowniczy władca ludnej AzjiAjschylos, Πέρσαι 73, Scaife Viewer (1.1) παρέστησαν οἱ βασιλεῖς τῆς γῆς, καὶ οἱ ἄρχοντες συνήχθησαν ἐπὶ τὸ αὐτὸ → królowie ziemi stanęli, a władcy zebrali się razemSeptuaginta, Ψαλμοί 2,2, Greek Orthodox Archdiocese of America (1.1) περὶ δὲ κρίσεως, ὅτι ὁ ἄρχων τοῦ κόσμου τούτου κέκριται → co zaś do sądu, ponieważ władca tego świata został osądzonyNovum Testamentum Graece, wyd. 28, J 16,11, Deutsche Bibelgesellschaft (1.2) τότε δὲ τὰ πολλὰ τῶν πολιτικῶν οἱ ἐννέα ἄρχοντες ἔπρασσον → dziewięciu archontów zajmowało się wtedy większością spraw publicznychTukidydes, Ἱστορίαι 1.126.8, Scaife Viewer (1.2) καὶ γὰρ χορὸν κωμῳδῶν ὀψέ ποτε ὁ ἄρχων ἔδωκεν → dopiero późno archont przydzielił chór komediopisarzomArystoteles, Ποιητική 1449b, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη” (1.2) Λέγεται δή Φίλιππος μέν τελευτῆσαι ἐπὶ ἄρχοντος Πυθοδήλου Ἀθήνησι → mówi się, że Filip umarł za urzędowania archonta Pytodelosa w AtenachArrian, Ἀλεξάνδρου Ἀνάβασις 1.1.1, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη” (1.3) ἀπικόμενος δὲ ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας ἔλεγε → przybywszy zaś do zwierzchników, mówiłHerodot, Ἱστορίαι 6.106.1, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη” (1.3) οἱ κληρωτοὶ καὶ οἱ χειροτονητοὶ ἄρχοντες → urzędnicy wyłaniani przez losowanie i urzędnicy wyłaniani przez głosowanieAjschines, Κατὰ Κτησιφῶντος 3.29, Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας, „Μνημοσύνη” (1.3) Ταῦτα αὐτοῦ λαλοῦντος αὐτοῖς, ἰδοὺ ἄρχων εἷς ἐλθὼν προσεκύνει αὐτῷ → gdy on mówił im to, oto pewien zwierzchnik przyszedł i oddawał mu pokłonNovum Testamentum Graece, wyd. 28, Mt 9,18, Deutsche Bibelgesellschaft
(1.1) ἄρχων + → władca / dowódca kogoś lub czegoś; por. ἄρχων Ἀσίας → władca Azji (1.2) ἐπὶ ἄρχοντος + imię w → za urzędowania archonta kogoś, formuła datująca według archonta eponimicznego
(1.2) οἱ ἐννέα ἄρχοντες → dziewięciu archontów (1.2) ἐπώνυμος ἄρχων → archont eponimiczny
czasowniki: ἄρχω, ἀρχοντεύω rzeczowniki: ἀρχή przymiotniki: ἀρχοντικός
substantywizowany imiesłów czasu teraźniejszego strony czynnej czasownika ἄρχω, dosłownie „ten, który rządzi”
ἄρχων jest morfologicznie formą imiesłowu praesentis activi rodzaju męskiego czasownika ἄρχω, która uległa substantywizacji i funkcjonuje samodzielnie jako rzeczownik „władca, urzędnik”. w terminologii ateńskiej samo ὁ ἄρχων może oznaczać w szczególności archonta eponimicznego, od którego imienia datowano dany rok; LSJ poświadcza to użycie także poza Atenami.